İnternet 24 saat kapanırsa ne olur: para, uçuşlar, hastaneler ve gerçek vakalarla saat saat bilanço
İnternet kesintileri nelere sebep oluyor? Facebook kendi kapısında kaldı, Kanada 26 saat bağlantısız yaşadı. Dünya genelinde internet bir günlüğüne kesilirse ne olur? Gerçek vakalarla anlatıyoruz. Dünyada internet 1 günlüğüne kesilirse ne olur? 20 Ekim 2025'te Amazon’un Kuzey Virginia’daki veri merkezlerinde tek bir kayıt silindi. Snapchat’ten Fortnite’a, Ring kapı zillerinden United rezervasyonlarına 2.000'den fazla servis aksadı ve toparlanma 15 saat sürdü. Bu videoda aynı soruyu bütün internet için soruyoruz: kablolar sağlam, elektrik var ama küresel IP ağı 24 saat boyunca yok. 00:00 Açılış ve senaryonun kuralları 02:35 İnternet camdan yapılmış: Denizaltı kabloları ve Tonga 04:45 İlk 60 dakika: Facebook'un kapıda kalışı ve 112 07:03 Para durur: İspanya elektrik kesintisi ve Rogers 09:28 Hareket durur: Uçaklar, NotPetya ve Maersk 12:11 Sağlık, gıda ve doğrulanamayan bilgi 14:34 Süresi dolan izinler, Keşmir ve 24 saatin bilançosu 18:18 Geri dönüş: Gürleyen sürü ve yeniden deneme fırtınası 21:03 Facebook'un provası, AWS ve Delta'nın 5 günü 24:02 Kablo kopmadan internet silinir: BGP, Mısır ve Pakistan 26:04 Toplu dijital hata: CIH, CrowdStrike, flash crash ve yapay zekâ ajanları 30:00 Türkiye provası, üç ders ve kapanış İnternet bulutta değil, camdan yapılmış. Okyanus tabanında 694 denizaltı kablo sistemi var ve kıtalar arası trafiğin yüzde 99'undan fazlası bu kablolardan geçiyor. Tonga’nın tek kablosunun kopmasıyla 38 gün internetsiz kalmasını, Kızıldeniz ve Baltık’taki kablo kesintilerini ve devletlerin bu riske neden bütçe ayırdığını anlatıyoruz. Kesintinin ilk saatleri sirenle değil, dönen bir çemberle başlıyor. 2021'de Facebook’un kendi sunucu odasının kapısında kalmasını, İspanya’daki elektrik kesintisinde 112 hattına erişimin kopmasını ve kartlı ödemelerin durmasını inceliyoruz. Kanada’da Rogers’ın bir bakım güncellemesiyle 12 milyondan fazla aboneyi 26 saat bağlantısız bırakmasını da bu bölümde görüyoruz. Para durunca hareket de duruyor. Uçaklar neden kalkamaz, NotPetya sonrası Maersk hacminin yüzde 80'ini nasıl elle yönetti, hastanelerde hangi katman çöker, market rafları neden ertesi gün boşalır, doğrulama durunca söylenti neden hızlanır ve evinizde pilli radyo var mı? Hepsini gerçek vakalar ve sayılarla anlatıyoruz. Asıl sorun kesintide değil, geri dönüşte. Gürleyen sürü, yeniden deneme fırtınası ve önbellek izdihamı gibi mühendislik kavramlarıyla internetin neden çöktüğü gibi geri gelmediğini, birkaç saatlik bir AWS hatasının neden 15 saatlik toparlanmaya dönüştüğünü ve Facebook’un tatbikatla neden ikinci çöküşü önlediğini açıklıyoruz. Mısır’ın 2011'de BGP rotalarını çekmesini, Pakistan’ın YouTube’u dünyaya yanlışlıkla kapatmasını, CrowdStrike güncellemesini, 2010'daki flash crash’i ve yapay zekâ ajanlarının birbirini döngüye sokabileceği senaryoyu da konuşuyoruz. Türkiye’de internet kullanım oranı yüzde 92,3, e-Devlet kullanıcı sayısı 68 milyonun üzerinde. 31 Mart 2015'teki ülke çapındaki elektrik kesintisinden bugüne ne değişti? Videonun sonunda altı rakamlık bir bilanço ve tek bir soru var: internet bir gün kesilse ilk üç saatinizi neyle geçirirdiniz? Cevabınızı yorumlara yazın. Cem Sünbül ile Donanım Haber’de teknoloji gündemini takip etmek için kanala abone olmayı unutmayın.